De magie van tijd
als tijd niet bestaat
waar ben ik dan over 15 jaar
en wat deed ik
23 oktober 1986?
als tijd een verzinsel is,
de verdraaide waarheid
in een parallel universum.
wat is dan de realiteit?
als tijd nooit voorbijgaat
niet verbonden is aan ik.
kan iets dan reizen naar jou
in dit ogenblik?
als tijd niet bestaat
mag ik dan je hand
tussen de miljarden korrels
van het tropische strand?
als tijd nooit voorbijgaat
ben ik dan voor altijd
bij je
in tijdloze ogenblikkelijkheid
als tijd een illusie is?
mag ik dan in Daveys
oor fluisteren;
je leven wordt prachtig
op de ochtend van
23 oktober 1986?
Ik heb al even niet op mijn telefoon gekeken, maar het voelt laat. Het is vrijdagavond, begin oktober. Ik zit op een terras in Rotterdam, op het verjaardagsfeestje van een vriend. De atmosfeer is broeierig. Indian summer in Roffa. Na wat aarzeling neem ik afscheid. ‘Was gezellig man, maar ik moet op mijn grens letten.’
Ik heb voor mijn gevoel hooguit een uurtje zitten praten met mijn vriend en een vriend van hem die ik nog niet kende. Hij blijkt ook colitis ulcerosa te hebben en een alcoholprobleem. Waar ik inmiddels gelukkig al twee jaar vanaf ben. Het voelt als een bijzondere ontmoeting met mezelf van een paar jaar terug.
Ik loop naar mijn auto. Het geroezemoes van het terras vervaagt terwijl ik door het duister wandel in het maanlicht. Ik kijk op mijn telefoon. 23:23 uur. Ik knipper met mijn ogen. Wat?! Ik kijk nog eens. In mijn hoofd was ik hooguit een uurtje op het feestje, maar ik ben er bijna drie uur geweest. Hoe dan? Waar de F is de tijd gebleven?
Wanneer je met een mooi meisje twee uur zit, lijken het twee minuten. Wanneer je twee minuten op een hete kachel zit, lijken het twee uur. Dat is relativiteit. – Albert Einstein
Tijdverslaving
Ik ben altijd iemand van de tijd geweest. Misschien had dat ook te maken met de behoefte aan houvast in de onvoorspelbaarheid van mijn jeugd. Ik greep me vast aan de tijd en dingen om naar uit te kijken. De EK’s en WK’s voetbal, naar de camping, met mijn oma of Sinterklaas vieren met de hele familie. Later, op zaterdagavond stappen en op zondag Baywatch kijken. Ik leefde de hele tijd ergens naartoe, wist wat er kwam en kon me erop verheugen. Dat vooruitzicht gaf me voorpret en verzachtte misschien ook wel de sleur van alledag.
De geest is de maker van de tijd; de geest ís tijd. – Jiddu Krishnamurti – filosoof en spiritueel denker
‘Jij weet altijd precies hoe laat het is, papa. Hoe kan dat?’ vraagt mijn dochter me regelmatig. Het heeft waarschijnlijk te maken met mijn ‘oude’ tijdverslaving. Alhoewel oud… ik kijk nog steeds graag uit naar dingen in de toekomst: een voetbalwedstrijd op zaterdag met DSVP, een avondje Got talent met het gezin en een gevulde koek. Er moet iets leuks in de agenda staan, iets om naartoe te leven. Ook het verleden wil ik graag helder hebben. Begrijpen hoe dingen zijn gelopen, waarom ik ben geworden wie ik ben, wanneer wat precies gebeurde en waarom. Maar men, wat maak ik het mezelf lastig. Want ik kan niet tijdreizen of spelen met tijd, toch? Want dat avondje in Rotterdam, ik weet het altijd precies hoe laat het is, en nu had de tijd stilgestaan. Wat gebeurde daar?
De klok is een menselijke manier om grip te krijgen
Onlangs zag ik een tik tok van Dolores Cannon, hypnotherapeut en onderzoeker van bewustzijn. Daarin deelde ze een van haar centrale ideeën dat tijd misschien niet werkelijk verloopt zoals wij die ervaren: verleden, heden en toekomst zouden op een dieper niveau gelijktijdig kunnen bestaan. Ze beschrijft dit als een werkelijkheid waarin alles in het nu bestaat. ‘Stel je voor dat je een film op dvd bekijkt. Je ziet het verhaal scène voor scène aan je voorbijtrekken. Dat is hoe wij tijd ervaren: lineair, van begin naar eind. Maar wanneer je de dvd in je handen houdt, bestaan het begin, het midden en het einde tegelijkertijd.’
Time is an illusion. Everything exists in the eternal now. – Naar het gedachtegoed van Dolores Cannon, The Convoluted Universe
Volgens Dolores is de aarde een leerschool waarin zielen ervaringen opdoen. Om lessen te kunnen leren, is een structuur van oorzaak en gevolg nodig. Lineaire tijd maakt het mogelijk om ervaringen achtereenvolgens te beleven en te verwerken. Zonder die opeenvolging zou alles tegelijkertijd plaatsvinden. De klok is dus een menselijke manier om grip te krijgen op onze ervaring van tijd. En laat ik daar nou behoorlijk goed in zijn. Misschien wel iets té goed.
Colitis-verhaal en tijd
Ook rondom m’n colitis-verhaal ben ik veel met tijd bezig. Wanneer gaat de prednison werken? Wanneer poep ik weer normaal? Wanneer kan ik weer razen over het voetbalveld? Hoe lang kan ik werken? Hoe laat ga ik naar bed? Wat en vooral wanneer eet ik wat? Bizar eigenlijk, hoeveel van mijn aandacht (weer) uitgaat naar de tijd. Soms houdt het me weg bij waar het werkelijk om gaat: hoe gaat het nú met me? Wat heb ik nú nodig? Behalve als het dan op een gegeven moment echt niet meer gaat, zoals afgelopen weken. Ik lag te rillen in bed, viel 5 kilo af en kakte alleen nog maar bloed. Toen stopte de tijd gek genoeg. Na tweeënhalve maand strijd voelde ik daardoor na dat dieptepunt eindelijk weer iets van rust. Ik gaf mezelf de tijd in plaats van dat ik zat te wachten of in gevecht was met de tijd.
De natuur haast zich niet, en toch wordt alles volbracht. – Lao Tzu
Tegelijkertijd kan uitkijken naar iets, zeker als het even kut gaat, ook verlichting geven. Het vooruitzicht van een strakke flat white met een peanutbutter bar, of een reis naar Tokyo. Ik word er blij van als ik daarover fantaseer. In de psychologie bestaat daar een mooi woord voor las ik: prospection. Ons vermogen om onze mogelijke toekomst voor te stellen. Dat helpt ons niet alleen om plannen te maken, maar ook om emoties te reguleren en motivatie te vinden. Je kunt je nu al verheugen op iets wat nog moet gebeuren. De toekomst heeft dan als het ware een positieve invloed op je stemming van vandaag.
En eerlijk gezegd vind ik het gewoon leuk om met tijd bezig te zijn. Sciencefictionfilms over tijdreizen zijn niet voor niets mijn favoriet. Dat is vast geen toeval!
How little you mortals understand time. Must you be so linear, Jean-Luc? – Q, Star Trek: The Next Generation, All Good Things… (1994)
Signalen van andere dimensies
Een van mijn favoriete films all time is Interstellar. De film zit vol vreemde tijdsprongen en synchroniciteitsmomenten. Hoofdpersoon Cooper, gespeeld door Matthew McConaughey, vertrekt op ruimtereis terwijl zijn dochter Murph nog een kind is. Door de enorme zwaartekracht bij een zwart gat verloopt de tijd op een planeet waar hij terechtkomt veel langzamer dan op aarde. Eén uur op die planeet staat gelijk aan zeven jaar op aarde. Wanneer Cooper en zijn team door tegenslagen uiteindelijk zo’n drie uur op de planeet verblijven, blijken er bij terugkomst op het ruimteschip ruim 23 jaar verstreken. Zijn dochter is inmiddels volwassen geworden.
Later probeert Cooper vanuit een bijzondere, extra-dimensionale ruimte contact te maken met Murph op verschillende momenten in haar leven. Via de boekenkast in haar slaapkamer laat hij boeken vallen om boodschappen over te brengen. Zo probeert hij zijn jongere zelf met het woord ‘STAY’ ervan te weerhouden te vertrekken. Uiteindelijk gebruikt hij de secondewijzer van het horloge dat hij Murph heeft gegeven om haar, via morsecode, een belangrijke boodschap te sturen.
Love is the one thing that transcends time and space. – Interstellar (2014)
De film raakte me. Misschien omdat ik zelf altijd heb verlangd naar verborgen boodschappen van mijn ‘vertrokken’ ouders. En misschien verlang ik daar nog steeds naar. Wanneer ik een vlinder op een bloem zie landen, denk ik soms: Ha pa. Hallo mama. In de zee kan ik ook dat gevoel hebben, alsof mijn ouders ergens aanwezig zijn. Alsof met de deining, het ritme van de golven, een trillende boodschap uit mijn verleden meezwemt.
Contact met mijn overleden vader
Een jaar of tien geleden deed ik een Boeddhistische retraite, inclusief een een-op-eensessie met een coach. In een van de sessies maakte ik contact met mijn toen 10 jaar daarvoor overleden vader. Ik sprak met hem, daar in die kamer, in beelden, in woorden. Het was een bizarre ervaring. Bedacht ik dit nou, gebeurde het echt of verzon ik het?
Laatst las ik iets van Aldous Huxley dat me hierover aan het denken zette. Huxley beschreef het brein als een soort reductieklep: een filter dat een mogelijk veel ruimer bewustzijn terugbrengt tot wat we nodig hebben om in het dagelijks leven te functioneren. Alsof er een oceaan aan informatie bestaat, maar we die slechts via een rietje kunnen ervaren. Wat als ons brein niet alleen bewustzijn voortbrengt, maar het ook beperkt? En wat gebeurt er als dat filter tijdelijk verandert, bijvoorbeeld tijdens een diepe meditatie of een psychedelische ervaring? Krijgen we dan toegang tot iets wat er altijd al was, maar wat we normaal niet kunnen waarnemen?
We raken soms zo verstrikt in onze gedachten en begrippen dat we vergeten dat onze beschrijving van de werkelijkheid niet hetzelfde is als de werkelijkheid zelf. – Alan Watts
Magische truffels
Twee jaar geleden maakte ik een reis met magische truffels, waarover ik eerder uitgebreid schreef. Tijdens die reis leek ik terug te gaan in de tijd. Ik ontmoette mezelf, de kleine Davey, voelde het verdriet van het jongetje dat zijn moeder moest missen en nam hem uiteindelijk mee naar huis, naar het veilige gezin dat ik nu heb. Ook veranderde mijn gewone waarneming en leken de grenzen van mijn vertrouwde werkelijkheid te vervagen.
Ik moest hieraan denken toen ik las over Huxleys theorie van het rietje. Wat als onze gewone waarneming maar een klein stukje van de werkelijkheid laat zien? En wat betekent dat voor onze ervaring van tijd? Als ik het verleden opnieuw kan beleven, kan ik er dan vanuit het heden ook iets in veranderen? Precies wat Cooper in Interstellar probeerde.
Tovenaar
In een podcast Purpose Driven vraagt de interviewer aan Reinoud Eleveld, Nederlandse bewustzijnsleraar, trainer en auteur: ‘Wat is de grootste les die je de kleine Reinoud zou willen vertellen?’ Reinoud antwoordt dat hij hem zou willen influisteren: ‘Word tovenaar.’ Hij vertelt dat zijn eerste grote levensverandering begon toen hij op een ochtend wakker werd met de realisatie: ik wil tovenaar worden. Hij begreep zelf niet waar dat verlangen vandaan kwam.
Het is een prachtig moment in de podcast wanneer Reinoud zich realiseert dat die ingeving misschien wel is voortgekomen uit dat gesprek, precies op dat moment. Alsof de Reinoud die hij nu is, via deze ontmoeting een belangrijke boodschap aan zijn jongere zelf meegeeft. En dat daar, live in de podcast, ineens het kwartje valt. Reinoud legt verder in het gesprek uit dat in zijn manier van denken over tijd zoiets mogelijk is. Niet alleen de toekomst die voortkomt uit het verleden, maar misschien ook een beweging in de andere richting.
For the religious mind, there is no time. – Jiddu Krishnamurti
Tijdskunstenaar
Zou mijn toekomstige zelf me de afgelopen weken dan ook eindelijk hebben bereikt? Via een vraag in een podcast, een gesprek op 26 oktober 2041? Wat is het advies aan je jongere zelf? Dave jongen, doe nou rustig. Je bent een tijdkunstenaar.
Zijn we in die zin niet allemaal een beetje tovenaars of tijdkunstenaars? Niet omdat we de tijd letterlijk kunnen beheersen, maar omdat de manier waarop we naar ons leven kijken mede bepaalt hoe we het ervaren. ‘It is your mind that creates this world’ is een uitspraak die vaak aan de Boeddha wordt toegeschreven. Creëren we met onze gedachten een wereld vol angst en zorgen, of kunnen we ook ruimte maken voor vertrouwen en een andere manier van kijken naar tijd? Wat als onze mind niet alleen bepaalt hoe we de wereld ervaren, maar ook begrenst wat we voor mogelijk houden?
There is no time in awareness. Awareness cannot be received. Do not touch any idea of waiting or expecting something. You are here, as here-ness itself. If what we call mind is shaking, not your business! – Mooji
De tijd staat stil
‘Ik ben degene die colitis heeft waar ik het net over had. Of hoe heet het ook alweer?’, zegt de vriend van mijn vriend. We reizen terug in de tijd, naar de verjaardag in Rotterdam, die Indian Summer Night. Mijn mond valt nog net niet open. Waarom had hij dit niet eerder verteld? Weird. Opende ik een deur (of zwart gat) waardoor hij dit nu met me wilde delen?
Het voelde als een bijzonder moment. Alsof er ook hier een Interstellar-achtige extra-dimensionale scène aan de gang was. Vanaf dat moment leek de tijd stil te staan. Ons gesprek raakte een diepere laag, voorbij de gebruikelijke uitwisseling van verhalen. Het kippenvel stond in mijn nek. Alsof we elkaar even ontmoetten buiten de tijd.
All these years, all these memories, there was you. You pull me through time. – The Fountain (2006) – Tom Creo
Time Bender
Ik lees momenteel het boek Time Bender van Tijn Touber. Een bijzondere mix van autobiografie, spiritualiteit en sciencefiction, waarin Touber je uitdaagt om anders naar bewustzijn, tijd en de werkelijkheid te kijken. Leermeester Time Bender zegt in het boek op een gegeven moment tegen Tijn: ‘Je moet begrijpen dat de mind niet in je lichaam is zoals jullie denken, maar andersom. Het lichaam is in de mind. Als je mind verandert, verandert je lichaam.’ Geheel in lijn met het gedachtegoed van Boeddha. Om eraan toe te voegen: ‘Het idee is om jou en jullie te ontdoen van de beperkende gedachtenconcepten die bepalen hoe jullie jezelf, je lichaam en de wereld ervaren. Hierdoor is niemand op aarde nog zichzelf. De meeste mensen leven helemaal niet, maar worden geleefd. Ze staan op auto-pilot.’
En precies die auto-pilot ging bij mij de afgelopen weken kapot. De motor liep vast. Ik stopte met knokken en parkeerde de wagen. Zoals ik eerder beschreef, viel daarmee ook mijn voortdurende gevecht met de tijd weg. Geen planning wanneer ik beter zou worden, geen gedachten over wat er allemaal niet kon. Gewoon nu.
Ik moest daarbij ook denken aan een uitspraak van Ram Dass na zijn zware hersenbloeding in 1997: ‘I wouldn’t wish a stroke on anyone, but the bliss of a stroke.’ Ik wens ook niemand een beroerte of colitis toe, maar herken wel iets in de gedachte dat zo’n dieptepunt en ziekte je soms helemaal in het nu en bij jezelf kan brengen.
What a gift the stroke has given me, to finally learn that I don’t have to renounce my humanity in order to be spiritual. – Ram Dass
Eerst geloven dan zien
Iets anders wat Time Bender zei en me triggerde, was:‘Jullie moeten uit het paradigma van “eerst zien, dan geloven” stappen en het omdraaien: “eerst geloven, dan zien”.’ Zou dat ook een sleutel kunnen zijn om anders naar tijd te kijken en die anders te beleven? Mogelijk begrenst onze mind niet alleen hoe we de werkelijkheid ervaren, maar ook wat we voor mogelijk houden. Wie weet begint ‘tijdreizen’ wel met de bereidheid om tijd niet langer uitsluitend als lineair te beschouwen, zoals Dolores Cannon al zei. Niet omdat we het al begrijpen of kunnen bewijzen, maar omdat we ons ervoor openstellen dat er misschien meer mogelijk is dan we denken.
Someone once told me that time was a predator that stalked us all our lives. I rather believe that time is a companion who goes with us on the journey… Jean-Luc Picard (Star Trek)
Een funky jasje met sterrenprint
Tijd zit me soms behoorlijk in de weg. Ik probeer haar te begrijpen, te beheersen en vooruit te zijn. Maar tegelijkertijd vind ik haar magisch. Juist doordat ik vooruit kan kijken, heb ik iets om naar toe te leven en kan ik misschien nog meer genieten van het nu. Zeker als ik het concept tijd af en toe helemaal loslaat. Alsof mijn leven soms een sprookje is in een Star Trek- of Interstellar-jasje. Hoog tijd om dat jasje wat vaker aan te doen. Een funky, eigenaardig jasje met sterrenprint. En op z’n tijd gewoon te vergeten hoe laat het is.