Radicale acceptatie (deel 1)
Stoom uit de trein
Op weg naar
Onweer in mijn brein
Ik voel me klein
Loop te vechten
Tegen de pijn
Een bevroren konijn
Zielloos
Voetballen in de woestijn
Water bij de wijn
Een glaasje?
Is dat fijn?
Godver. Wat een ongein!
Weer een zelfafwijzing
Dertien in een dozijn
Bal over de doellijn
Eureka!
Een voltreffer bewustzijn
Stap uit de gedachtentrein
Halte acceptatie
Precies waar ik moet zijn
De scheidsrechter kijkt op zijn klok. We hebben nog een paar seconden. Het staat 5-4. “Bal naar voren!” roepen mijn medespelers. “Kom aan, alles!” “Het kan nog!” De bal klutst tussen een tegenstander en een teamgenoot van mij. Die haalt uit. Blok. Uit. De scheids fluit nog niet. De spanning is te snijden. Ik zit op de bank. Wissel. Ik mag er zo weer in, maar heb geen zin. Ik voel me niet goed. En het ergste van alles: het boeit me niet. Alsof ik er wel zit, maar er niet echt ben.
Je gaat het pas zien als je het door hebt. – Johan Cruijff
Depressieve gevoelens
Ik voel me nu al een week of zes echt waardeloos. Het hangt ergens tussen depressieve gevoelens, een verdoofd gevoel, berusting en flinke vermoeidheid. Ik kan er mijn vinger niet precies op leggen. Misschien is het de prednison, de naweeën van de familieopstelling die ik onlangs deed, rouw, relatiegedoe… god knows. Waarschijnlijk een combinatie. En hoe langer het duurt, hoe kutter ik me voel. In het begin kon ik het nog wel accepteren. Het negatieve gevoel leek op rouw, en ik omarmde dat zo goed als het ging. Ik zag ergens ook de schoonheid, of het nut ervan. Maar in de weken daarna begon het me steeds meer te frustreren. Mijn denkhoofd nam het langzaam over. Het werd een strijd. Tot ik van de week besefte: dit vraagt om acceptatie, Dave. “De natuur loopt ook niet te zeiken over de herfst en de winter, toch?” zei ik, heel wijs, tegen Karin. “Het enige wat ik kan doen, is dit gevoel accepteren. Dat is mijn oefening nu.” Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk….
Be water, my friend.– Bruce Lee
Stoppen met vechten
“Radicale acceptatie betekent niet dat je het leuk vindt wat er gebeurt,” zegt Tara Brach, auteur van het boek Radical Acceptance. “Het betekent ook niet dat je het ermee eens bent. Het betekent dat je stopt met vechten tegen de werkelijkheid zoals die nu is.” Ineens herkende ik dat gevecht zo sterk van de week. Dat malen, dat zoeken naar oplossingen en verklaringen. Maar ook die freeze, dat het me op het voetbalveld helemaal niks kon schelen. Mijn lijf dat op slot zit, in een soort voortdurende strijd. Echt doodvermoeiend.
Gisteren deed ik wat yoga. De tranen liepen over mijn wangen. Alleen al door in mijn lijf te komen, brak ik. Ik wilde schreeuwen. Het zat zo diep vast. Die yoga maakte iets los. Het liet me even landen in het moment. Het verzet viel weg. Zoals Tara Brach het zegt: “Op het moment dat je een beetje stopt met verzet, begint er iets te verzachten. Niet omdat de pijn meteen verdwijnt, maar omdat je er niet langer een laag bovenop legt van: dit zou er niet mogen zijn.”* *
Vaak denken we dat er iets mis is omdat we ons slecht voelen. Maar misschien hoort het er juist bij. Door te blijven, te ademen en het er te laten zijn, ontstaat er ruimte, niet omdat je jezelf fixt, maar omdat je jezelf niet langer in de steek laat. -Tara Brach
Generationeel werk
“Je bent misschien wel voor 2000 jaar shit aan het aangaan nu,” zei een spirituele vriend laatst tegen me. We hadden het over de familieopstelling en de naweeën. “There is no way back”, zei hij er nog bemoedigend achteraan… Op moeilijke momenten denk ik wel eens: waar ben ik in beland? Houdt dit ooit op? Waarom nu? ‘Veel mensen begrijpen totaal niet wat we hier aan het doen zijn’, hoorde ik Ram Dass zeggen tijdens een talk op een retraite in de jaren 80. Ik herkende daar iets, maar tegelijkertijd, begrijp ik het zelf wel eigenlijk?
Tien jaar geleden schreef ik al over radicale acceptatie. Mijn kritische stem zegt dan: Jezus Dave, je bent geen steek opgeschoten. ‘Je zit niet in een vicieuze cirkel, het is een spiraal’, zei iemand laatst tegen me. Dat vond ik inzichtelijk en hoopvol. Het is dus een doorgaand proces. In elke levensfase en zelfs elk leven dienen zich nieuwe lagen aan.
Birds born in a cage, think flying is an illness.– Alejandro Jodorowsky
Psychiater Carl Jung zei: ‘Iets wordt pas zichtbaar wanneer het bewust kan worden. Niet omdat je er ‘klaar’ voor bent, maar omdat het zich aandient. Alsof het leven zelf bepaalt wat gezien wil worden.* Dat wat onbewust blijft, blijft zich herhalen, vaak generaties lang.” Totdat dus een persoon in de familielijn rechtsomkeer maakt op de lijn. Ben ik die persoon? Hoe dan ook, ik sta op een punt waarop dingen aangekeken willen worden. Aan alle kanten wordt aan me getrokken. Ik kan er niet meer omheen. Zelfs niet op het voetbalveld.
Het leven geeft je precies die ervaringen die nodig zijn voor de ontwikkeling van je bewustzijn. Niet altijd wat je wilt, maar wel wat je nodig hebt. – Eckhart Tolle
Met somberheid omgaan
De tijd loopt nog steeds… Ik staar voor me uit op de bank. Het gaat allemaal totaal langs me heen. Ik wil naar huis, ik wil weg, onder een dekentje kruipen. Dan fluit de scheids af, we verliezen met 5-4. Ik vlucht naar de douche. Ik voel me niet down. Ik bén down met mijn hele ziel en zaligheid. Ik bén de nederlaag. Ik bén de vermoeidheid in mijn lijf. Ik bén, in plaats van dat ik het gevoel heb… Ik neem het allemaal heel erg persoonlijk en accepteer het dus totaal niet. En ergens ben ik me er bewust van, maar kan ik het in het moment niet veranderen. Voel me onmachtig, bijna bezeten.
Ram Dass zei ooit dat het niet gaat om het verdwijnen van die momenten, maar om het opmerken ervan. Dat je ziet: ik zit erin. Ook Tara Brach zegt dat het moment waarop je beseft dat je vastzit, al een vorm van ontwaken is. De volgende stap is misschien nog wel lastiger: het niet persoonlijk nemen. Laatst hoorde ik Ram Dass praten over zijn periodes van somberheid. In de loop der jaren kon hij die steeds beter dragen. Niet omdat ze verdwenen, maar omdat zijn relatie ermee veranderde. “Ah… depression is here,” zei hij dan. Niet: ik ben depressief, maar: het is er. Hij was daar eerlijk over. Over zijn neuroses, zijn behoefte aan erkenning en controle, zijn oversexte brein en verslavingsgevoeligheid.
I still have my neuroses. I still get depressed. The difference is, I don’t take it so personally anymore.
Van radicale acceptatie naar radicale compassie
Hoewel acceptatie niet iets actiefs lijkt, is het dat eigenlijk wel. Het is eigenlijk een paradoxaal proces, net als meditatie. Veel mensen beginnen met mediteren om rustig te worden, maar in de basis ga je juist zitten zonder doel. Het effect kan zijn dat je rustiger wordt, maar dat is niet het doel. “Acceptatie is actief aanwezig zijn zonder te proberen iets te veranderen,” zegt Tara Brach. “Het is een actief proces om dingen te laten zijn zoals ze zijn.” Meditatie kan daarbij helpen, maar alleen als je het dus niet inzet als middel om ergens van af te komen. Bovenal gaat acceptatie altijd hand in hand met mildheid of compassie.
Niet toevallig schreef Brach ook een boek over compassie, Radical Compassion. Daarin beschrijft ze hoe compassie, net als acceptatie, begint bij het echt ontmoeten van je eigen lijden, zonder ervoor weg te lopen of het meteen te willen fixen of analyseren. Maar compassie gaat nog een stap verder. ‘Het gaat erom dat je op moeilijke momenten naast jezelf blijft staan. Dat je lief bent voor jezelf, in plaats van de strijd met jezelf aan te gaan.’
Wat was er bijvoorbeeld gebeurd als ik daar op die bank tijdens het zaalvoetbal even drie keer diep had in- en uitgeademd? Als ik het gevoel had opgemerkt zonder het meteen te worden? Misschien had ik dan even in gedachten naast mezelf kunnen gaan zitten, in plaats van tegenover mezelf te staan. Een arm om mijn schouder. “Rustig Dave,” zoals een vaderlijke coach als Gio misschien zou zeggen. “Blijf gewoon voetballen vriend. Ik ben er voor je. Het is oké.”
One of the most powerful ways we can begin to heal is through the practice of RAIN: Recognize what is happening, Allow the experience to be there, Investigate with kindness, and Nurture with self-compassion.– Tara Brach
Hoe kijk ik naar mezelf
Het is half zeven. De ochtend na de nederlaag. Ik lig wakker en voel onrust in mijn lijf. Bekend terrein, maar het went nooit. Ik ga zitten en doe een RAIN-meditatie. Adem via mijn buik. Ga naar het moment van gisteren, de negatieve gedachtentrein. De afwijzing. Ik doe het niet goed. Het boeit me niet. Ik voel het in mijn borst, mijn keel. Zenuwen. Ongemak. Ik leg mijn hand op mijn borst. Het verzacht iets. Het is oké, spreek ik mezelf liefdevol toe. Ik ben er voor je.
The curious paradox is that when I accept myself just as I am, then I can change.
De afgelopen tijd bleef ik dat doen. Meditatie. Yoga. De zee. Wat er ook speelde, dat was en is mijn basis. Het helpt, maar het is niet de heilige graal. Als ik eerlijk ben, zit de grootste verschuiving niet in wat ik doe, maar in hoe ik naar mezelf kijk terwijl ik er middenin zit. Zoals Ram Dass zijn relatie tot zijn neuroses veranderde. Sinds mijn colitis merk ik dat des te meer. Niet hoe ik met de fysieke klachten zelf om ga is de sleutel tot heling, maar de manier waarop ik er mentaal mee omga. Hoe ik het radicaal accepteer! Dáár ligt mijn uitdaging. Tara Brach schrijft dat acceptatie geen eindpunt is, maar een oefening, iets waar je telkens weer naar terugkeert. Met vallen en opstaan. Dat is precies mijn leerpunt: dat het niet perfect hoeft, maar dat ik blijf terugkomen.
I get lost, and then I remember. And then I get lost again. – Ram Dass
Verliezen is ok
“Je zat er lekker in vandaag, Dave” zegt een teamgenoot. Het is vier dagen na die frustrerende 5-4 wedstrijd. We verliezen weer, 6-5. Ik scoor drie keer, geef twee assists. Tot de laatste seconde ga ik ervoor. Na afloop zit ik afgepeigerd in de kleedkamer. Mijn kop is rood, het zweet gutst nog van mijn lijf. Ik ben kapot maar zit er totaal anders bij dan een paar dagen gelden. Nu baal ik wél van de nederlaag maar dit keer niet van mezelf!