Een kosmische visite
Ik reis door de tijd.
Met Starship Enterprise.
Als een condor.
Op een vliegend tapijt.
Op zoek naar heelheid.
Volmaaktheid. Liefde. Leegte.
Souvereiniteit.
Het is een reis langs
herinneringen.
Een zwart gat.
Een fata morgana.
Een nevel van loslaten en strijd.
Iets wat ik benijd.
Wat ik koester.
Wat ik weet.
Maar niet kan voelen.
in al zijn eenzaamheid.
Ik reis door de tijd.
Met Starship Enterprise.
Als een condor
Op een vliegend tapijt.
Op zoek naar synchroniteit.
Verbinding. Vertrouwen. Knuffels.
Veiligheid.
Het is een bovenaards bezoek.
Een kosmische visite.
Een ontmoeting voor
de eeuwigheid.
Niet om iets te veranderen
maar om het heden
te bewonen.
Een waar liefdes-feit.
Ik ben een groot Star Trek-fan. Ik vind het heerlijk om helemaal op te gaan in verhalen over de ruimte, tijdreizen en aliens. Op de een of andere manier voel ik telkens als ik een aflevering kijk van een Trek spin-off, raakvlakken met mijn eigen leven. Alsof de synchroniciteit van sciencefiction mijn werkelijkheid binnenwandelt.. Gisteren zag ik een aflevering van Star Trek: Strange New Worlds waarin de crew een nieuwe levensvorm ontdekt. De aliens communiceren via hallucinaties. Een van de crewleden, Nyota Uhura, worstelt met rouw om haar ouders en een overleden vriend. Ze ziet steeds verschrikkelijke beelden van hen. Tot ze beseft dat het geen psychose is, maar een boodschap van de buitenaardse levensvorm, een metafoor voor hun pijn.
We can learn from the past, but we must not live in it. — Jean-Luc Picard (Star trek : Next generation)
Ze raakt bijna volledig ontwricht door wat ze ziet. Tot ze begrijpt dat ze niet hoeft te vechten tegen de beelden, maar moet luisteren. Dat ze de aliens én zichzelf kan redden door haar onverwerkte verdriet niet langer weg te duwen, maar te erkennen. Door haar ouders en haar vriend te herinneren zoals ze waren. Ze realiseert zich: de doden herinneren is soms pijnlijker dan ze vergeten maar juist in het herinneren kan heling ontstaan.
No one ever told me that grief felt so like fear. I am not afraid, but the sensation is like being afraid. I miss them, but to forget them seems easier than to remember. – C.S. Lewis (Britse schrijver, christelijk apologeet)
Onzichtbaar als een spook
Eerder deze week stond ik op het schoolplein. Ik bewoog me als een spook langs de ouders en kinderen, probeerde onzichtbaar te zijn, in mezelf gekeerd. Een man uit mijn mannencirkel, ook vader op dezelfde school, legde een hand op mijn schouder. “Alles oké? Je voelt afwezig.” Ik vertelde hem dat ik vrijdag een familieopstelling ga doen. Dat ik twijfel. Is dit het juiste moment? Wat is mijn vraag? Dat ik gefrustreerd ben over mijn colitis. Dat mijn innerlijke tuin vol twijfel staat. Hij zei: “De familieopstelling is nu al begonnen. Het systeem is al in werking. Wat je vraag ook wordt of je nu gaat of niet.” Zijn woorden stelden me gerust. Natuurlijk hoort dit erbij, dacht ik, zoals elke aflevering van Star Trek ook precies op het juiste moment komt…
Synchronicity is an ever-present reality for those who have eyes to see. – Carl Jung
Diep weggestopte herinneringen
Ik ben veel bezig met mijn verleden. Misschien te veel. Maar ik geloof ook: het verleden ís het heden. Mijn reacties van nu zijn gevormd door alles wat ooit is gebeurd en hoe ik het verwerkt heb, of juist niet. Misschien spreken daarom juist de tijdreis-afleveringen van Star Trek me het meest aan. Reizen door de tijd. Tijd die niet lineair blijkt te zijn. Tijd die soms voelt alsof ze helemaal niet bestaat. Alsof verleden, heden en toekomst tegelijk aanwezig zijn, in één moment, in één lichaam. Ik heb herinneringen diep weggestopt. Net als Nyota in Star Trek. Het was minder pijnlijk om ze te vergeten. Ik zette het om in boosheid, wat een makkelijkere energie is dan gemis. Kwaad zijn voelt gek genoeg veiliger dan het toelaten van liefde.
Anger is a secondary emotion. It’s often a sign that something deeper is going on. – Brené Brown (Amerikaanse hoogleraar, onderzoeker en auteur)
Voelen is de weg
Als ik aan mijn kindertijd denk, voel ik veel vreugde en plezier: voetballen met vriendjes, hutten bouwen, vakanties bij het Gardameer, een fijne klas op school. Maar zodra ik aan mijn moeder denk, voel ik vooral negativiteit. Leegte. Boosheid. Misschien ook diepe angst. Het blokkeert de poort naar de mooie herinneringen. In mijn hoofd zie ik haar al 35 jaar als een zieke, oude vrouw, net zoals Nyota haar vriend zag in vervormde beelden. Nu ik zelf worstel met mijn darmklachten, komt alles weer boven: de eenzaamheid, het onveilig voelen, een zenuwstelsel dat constant “aan” staat. Mijn hoofd zoekt oplossingen, mijn lijf snakt naar veiligheid. Mijn systeem leerde ooit: niet voelen is veiliger. Dat was toen de manier om te overleven. Maar nu werkt het niet meer. Juist voelen is de weg. Het wrikt en kraakt, ook in mijn relatie. Ik zoek naar mezelf. Naar ons. Naar veiligheid. Misschien is dat wel de echte vraag voor de familieopstelling: Ik verlang naar veiligheid. Hoe vind ik die?
A child who was not allowed to feel safe will search for it in every relationship and in every gesture of life. – Alice Miller (Pools-Zwitserse psychologe, psychoanalytica en schrijfster)
Familieopstellingen: wat is het?
Een familieopstelling is een systemische therapeutische werkvorm die onbewuste patronen binnen een familiesysteem zichtbaar maakt. “Wat in een familiesysteem wordt buitengesloten, keert terug in een andere vorm. Vaak uit het zich als emoties, fysieke klachten of terugkerende gedragingen. Door erkenning kan dat wat vastzat weer in beweging komen.”, zegt de Duitse therapeut Bert Hellinger die de methode ontwikkelde om te laten zien hoe familiepatronen onbewust doorwerken in je leven. In een groep brengt iemand een persoonlijke vraag in en kiest anderen om familieleden te representeren. Door hen intuïtief in de ruimte op te stellen, worden verborgen dynamieken zichtbaar en kan er beweging ontstaan.
Healing your family history is not about changing the past. It’s about freeing yourself from the invisible chains that keep repeating in your life. – Marianne Williamson (spiritueel leraar, auteur en spreker)
Wat is je verlangen?
Als ik die ochtend plaatsneem op dé stoel, klopt mijn hart als een malle. “Wat is je verlangen?” vraagt Toos die het geheel begeleid. “Veiligheid,” zeg ik gedecideerd. “Ik voel me de laatste twee jaar erg onveilig, vooral in mijn relatie. Ik wil vrijheid. Ruimte. Veiligheid.” Ik vertel dat er veel is gebeurd: gestopt met alcohol, chronisch ziek geworden. Het heeft me gevoeliger gemaakt dan ooit. Misschien ook dichter bij mezelf dan ooit of de poort naar mezelf nog meer geopend. Ze luistert met aandacht, het is stil. Dan vraagt ze rustig: “Kies iemand voor jezelf. En voor je vader en moeder.”
Ik loop door de ruimte, neem de tijd. Niet te veel denken Dave, denk ik… Ik kijk iedereen aan en blijf dan stil staan bij een oudere man van rond de 70. Zijn speelse blik pakt me. “Wil jij mij zijn?”, vraag ik. Voor mijn vader kies ik een robuuste man met een zachte uitstraling. Hij had zijn broer kunnen zijn. Dan mijn moeder. In een eerdere opstelling koos ik een oudere, wat sippe vrouw (dat verstokte beeld). Nu zie ik opnieuw een wat oudere sombere vrouw die me aan haar doet denken. Maar dan blijf ik staan bij een jonge vrouw met een open blik. Zonder het te begrijpen, op gevoel, hoor ik mezelf zeggen: “Wil jij mijn moeder zijn?”
Representanten volgen niet hun gedachten, maar een beweging van het veld. – Bert Hellinger
Ik mag ook iemand uitkiezen voor mijn darmen. Ik kies een flamboyante oude man met een oorbel.. Hij blijft in het begin dicht bij de mij-persoon staan, omhelst hem zelfs. Alcohol krijgt ook een plek, het is de verdovende, vermijdende kracht in de mannenlijn van mijn vaders familie. Ik zie mijn vader ineens huilen als een klein kind. Angstig. Het voelt alsof ik naar een scene kijk op het holodek (VR-room) van een sterrenschip van Star Trek. Alsof het niet helemaal van mij is. Het komt nog niet echt binnen…
Zoveel liefde
Toos wijst me op hoe mijn vader naar mijn moeder kijkt. De afstand tussen hen. Mijn darmziekte is inmiddels richting mijn opa van moeders kant gewandeld. Ook daar zie ik afstand tussen mijn opa en oma. Onveiligheid? Dan neemt Toos me mee het “holodek” op. Eerst staan we bij mezelf, mijn zus en mijn moeder. Ze kijken liefdevol naar die kleine Dave. Hij huilt, is zo bang. Ik voel me een soort captain Picard die via een tijdjump zijn jongere ik bezoekt… Toos vraagt me om bij mijn moeder te gaan staan. En dan breek ik… Ik zie een jonge, vrolijke vrouw die dol op me is. Een beeld dat diep in me verstopt zat. Mijn zus heeft me vaak verteld hoe gek mama op me was. Nu zie ik het met eigen ogen. Ik pak haar handen vast. “Ga leven, Dave. Je mag. Vlieg en ga. Je mag genieten,” zegt ze. “We zijn er altijd voor je. Ik vind het zo erg voor je dat ik moest gaan, maar het is niet jouw schuld.” Mijn lijf trilt. Ik huil. Ik kijk naar de grond. Ik durf haar bijna niet aan te kijken. Dan kijk ik op. En ik zie in haar ogen zoveel liefde. Ik laat de tranen komen en blijf haar aankijken.
Only when we are seen and acknowledged can we begin to heal. – Alice Miller
In de armen van mijn vader
Toos vraagt me om mijn moeder voor nu los te laten en me te draaien richten mijn vader. Hij huilt nog steeds. Mijn eerste impuls is om hem te troosten, hem vast te pakken. “Wacht maar even,” zegt Toos zacht. “Jij bent het kind. Laat hem jou troosten.” Langzaam stap ik dichterbij. Voorzichtig leg ik mijn hoofd tegen zijn borst en laat de tranen komen.“Adem diep in en uit,” hoor ik Toos zeggen. Ik geef me over. Voel zijn stevige lijf, schiet in gedachten terug naar vroeger. Het voelt zo veilig in de armen van mijn vader. Zo vertrouwd. Alsof mijn lichaam iets herkent wat het al die jaren heeft moeten missen.
The body remembers what the mind tries to forget. – Bessel van der Kolk (Nederlands-Amerikaanse psychiater en traumaonderzoeker)
Gesteund en verward
“Pfff… wat een gedoe,” zeg ik lachend, half om het te ontladen. “Draai je maar om,” zegt Toos. Mijn vader staat nu achter me en legt zijn hand op mijn schouder. Ik voel me gesteund. “Wat hebben jullie gemeen?” vraagt ze. “De liefde voor het strand. Voor reizen,” zeg ik. “Hij is bij je,” zegt Toos. “Neem je vader mee op je levensreis. Hij steunt je.” Ik voel de stevigheid achter me.
Dan kiest Toos iemand voor mijn partner, Karin. Het voelt anders. Vluchtiger. Ze staat wat verder weg. Toos vraagt me haar kant op te bewegen. Ik zet een stap en blokkeer. Tranen stromen. Het gaat niet. “Ga maar weer terug naar je vader,” zegt Toos rustig. Ik vertel onze situatie. Hoe moeizaam de relatie soms gaat. Wat er gebeurt, de afstand, is zoals het is, pijnlijk, verwarrend, maar ook echt. Helaas is er geen tijd om het verder uit te werken. Ik blijf zitten met een dubbel gevoel: gesteund en verward tegelijk.
Vulnerability is not winning or losing; it’s having the courage to show up and be seen when we have no control over the outcome. – Brené Brown
Vleugels om me heen
“We gaan vliegen,” zegt Wouter, mijn muziektherapeut. Het is de zondag, na de vrijdag van de opstelling.. “Spreid je armen maar uit. Maak geluid.” Ik zing vanuit mijn volle borst, mijn buik, mijn vingers, tot in de topjes van mijn tenen. Mijn ogen zijn gesloten. In mijn verbeelding stijg ik op. Ik vlieg terug in de tijd met Starship Enterprise, als een condor, op een vliegend tapijt. Alsof tijd een veld is waar je doorheen kunt bewegen. Ik land op het veldje bij mijn ouderlijk huis waar ik als kind huil. Ik sla mijn vleugels om mezelf heen. Ik zit als een waakzame vogel naast mijn bed wanneer ik hoor dat mijn moeder dood is. Ik land in het ziekenhuis bij de geboorte van mijn dochters. Ik zie mezelf in nachten van angst, nu, in dit lijf dat veiligheid zoekt. Overal ben ik aanwezig als een stille, liefdevolle kracht. Ik sla mijn vleugels om mezelf heen. Het is veilig. “Open je ogen,” zegt Wouter. “Kijk me aan.” We zingen samen, voluit, als twee tenoren. Het voelt bevrijdend. Ik barst in lachen uit.
We have to continually be jumping off cliffs and developing our wings on the way down. – Kurt Vonnegut (Amerikaanse schrijver)
Een kopje Earl Grey
Die avond kijk ik opnieuw een aflevering van Star Trek. Het gaat over tijdreizen. Natuurlijk. Iemand keert terug naar haar eigen tijdlijn zonder dat ze over haar reis mag spreken. Alsof er iets wezenlijks is verschoven, maar niemand die het ziet. Zij keert terug, veranderd van binnen, gedragen door wat ze heeft meegemaakt. Zo voelde mijn week ook. Alsof ik door de tijd ben gereisd: naar mijn ouders, naar het jongetje dat ik was, naar mezelf bij Wouter. Niet om het verleden te veranderen, maar om het heden met meer liefde te bewonen. Van buiten lijkt alles hetzelfde. Van binnen niet. En ja, tegen beter weten in hoopte ik op een directe doorbraak met Karin. Alsof er een replicator-knopje werd ingedrukt en alles ineens klopte, zoals een kopje Earl Grey van Picard dat zomaar verschijnt. Maar sommige verschuivingen laten zich niet afdwingen. Ze hebben tijd nodig.
Some shifts are invisible, but their effects ripple through everything. – anoniem
Deze week voel ik ook rouw. Het kijken, het herinneren, bracht niet alleen inzicht maar ook gemis. En dat is oké. Het hoeft niet opgelost. Het hoeft alleen gevoeld te worden. Zoals Nyota Uhura liet zien: de doden herinneren is soms pijnlijker dan ze vergeten, maar juist in het herinneren kan heling ontstaan. De bedding van mijn ouders, de liefde voor mezelf, die is er al. Dat weet ik nu. Dat is een liefdes-feit. De rest staat in de sterren geschreven.