Twijfel

Ik loop over het kronkelende wit geasfalteerde meditatie pad in de enorme tuin van het retraiteoord. Het is mei 2016. Voor me zie ik een vriend op me af komen. Hoewel het advies is elkaar niet aan te kijken, kruisen onze blikken. Als we bij elkaar zijn, geven we elkaar een omhelzing. Fijn, denk ik. Hij loopt door. Ik blijf staan. Waarom knuffel ik Karin eigenlijk niet vaker, schiet door mijn hoofd. Ho, denk ik.
Ineens zie ik mijn gedachten heel helder ontstaan. F***, daar begint de twijfel. Ik voel mijn voeten, de grond en de zon op mijn neus. ‘Hallo twijfel’, zeg ik. Zo gaat dat dus.

‘I have self-doubt. I have insecurity. I have fear of failure. I have nights when I show up at the arena and I’m like, ‘My back hurts, my feet hurt, my knees hurt. I don’t have it. I just want to chill.’ We all have self-doubt. You don’t deny it, but you also don’t capitulate to it. You embrace it’. – Kobe Bryant

Gedoe in de relatie

Hoewel ik al zeven jaar samen ben met Karin, is er best veel gedoe, zeker nu we constant op elkaars lip zitten. Twee korte lontjes in een huis zorgt snel voor vuurwerk, kan ik je zeggen. Doordat gesteggel, merkte ik twijfelende gedachten op van de week. Hoort dit gedoe bij mij, komt dat door de combi van zij en ik, of komt dit door de coronastress? Eerlijk, ik heb geen relatie gekend, zonder gedoe. Bestaat er een relatie zonde gedoe? En wat is gedoe? Veel ruzie, veel woorden, irritatie, misverstanden… en ook daar zit gelaagdheid in. Wat is veel? Als ik vrienden spreek dan hoor ik ook struggles bij hen. Gedoe hoort er een beetje bij, zeker in deze rottijd misschien, maar het zorgt bij mij dus ook voor een twijfelende geest. Hoe ga ik daarmee om?

‘One of the ego’s favorite paths of resistance is to fill you with doubt.’ –  Ram Dass

Twijfel als hindernis

Twijfel is een van de vijf hindernissen in het Boeddhisme. De anderen zijn zintuigelijk verlangen of hebzucht, afkeer, sufheid of traagheid en rusteloosheid of gepieker. De hindernissen zijn vijf mentale toestanden die een meditatief leven in de weg zitten. Vertaald naar het dagelijks leven, zou je kunnen zeggen dat de hindernissen een struikelblok zijn op weg naar een tevreden leven of bijvoorbeeld een fijne relatie. De Boeddha gebruikt als metafoor voor de vijf hindernissen de demon Mara, die hem op zijn pad naar verlichting van de wijs probeert te brengen. Twijfel steekt herhaaldelijk de kop op in het leven van de Boeddha. Als hij een menigte toespreekt bijvoorbeeld. Hij reageert op dat moment heel rustig, stopt even, kijkt Mara recht aan en zegt: ik zie je Mara en gaat door met zijn verhaal. Zo ongeveer als ik op de retraite in 2016 stopte en zei: hallo twijfel.

‘Twijfel wil eigenlijk maar één ding: gehoord en betrokken worden. Door een wakkere en vriendelijke houding naar je zelftwijfel en angst te hebben, zie je dat ze een onderdeel vormen van je bestaan. Je hoeft Mara niet de leiding te geven, en je hoeft hem ook niet te vernietigen. Je drinkt een bakkie met hem, zegt gedag en gaat daarna weer door met je zaken.’ – Geertje Couwenberg, schrijfster

Werken met twijfels

‘Zodra hinderlijke twijfel is herkend, zijn er verschillende mogelijkheden om ermee te werken’, zegt meditatieleraar Gil Fronsdal in een artikel op de website van het Radboud UMC. ‘Het kan bijvoorbeeld helpen om een periode van nauwkeurig onderzoek in te lassen, om de twijfel te ontbinden.’ Mijn vader was heel wispelturig. Om de zoveel tijd had hij een donkere bui. Dan kon hij ineens besluiten om het huis te verkopen. In hoeverre was twijfel gekoppeld aan die buien? En in welke mate heb ik dat patroon van terugkerende twijfel overgenomen van hem?
Zo’n onderzoek kun je zelf doen maar soms is daar hulp bij nodig. Een misverstand is namelijk dat Boeddhisme of mindfulness het medicijn is voor alle mentale issues. Ik heb zelf volgende week een afspraak met een coach. Een mooi moment ook om met hem de gevoelens van twijfel onder de loep te nemen.

‘The ultimate goal of Buddhist practice isn’t about achieving mental health.’ – Jack Engler, psycholoog

Twijfels tijdens veranderingen

Over twijfels ten tijde van grote veranderingen zegt Gil Fronsdal: ‘Sommige mensen hebben sterk de neiging om zich tegen alle verandering te verzetten. Twijfel kan dan een manier van verzet zijn, om verandering te voorkomen.’
Ik ga twijfelen als ik niet lekker in mijn vel zit. Als ik heel moe ben bijvoorbeeld, te veel op mijn bordje heb. Maar ook als er grote veranderingen plaatsvinden, zoals nu, dan is er veel onrust van binnen en twijfel. Ik mis voetbal, mijn vrienden, sport op tv, ongedwongen op stap met mijn gezin en mijn echte vrijheid! Ik ben uit balans. Ik bekijk de wereld door een verzetsbril. Kunst is om die bril ook af te zetten soms en om de twijfel in perspectief te zien.

‘Doubt everything. Find your own light.’ – Buddha Siddhartha Guatama Shakyamuni

Zelfvertrouwen ontwikkelen

Gil Fronsdal geeft als tip voor degenen die worstelen met twijfel over hun eigen vermogen, om zelfvertrouwen te ontwikkelen. ‘Velen zien over het hoofd waar ze wel toe in staat zijn en focussen juist op wat ze denken niet te kunnen doen. Tijd en aandacht schenken aan wat je wel kunt, zelfs de kleinste dingen, kan je vertrouwen doen toenemen.’ Soms lopen Karin en ik zo te vitten op elkaar, dat we het mooie uit het oog verliezen. We doen daarom af en toe de oefening beginning a new. Een prachtige oefening in opnieuw beginnen met elkaar. Eerst vertel je positieve dingen tegen elkaar, vervolgens iets waarvan je spijt hebt en iets dat je heeft gekwetst. Vooral die positieve puntjes toveren altijd een glimlach op mijn gezicht. Dat geeft veel vertrouwen. Ook praten Karin en ik een keer in de zoveel tijd met een tantristische relatiecoach, ook dat geeft ons vertrouwen.

‘Het tegengif voor twijfel is vertrouwen. Vertrouwen is de actieve bereidheid om ons oordeel over onszelf even uit te stellen en voor onszelf na te gaan wat er waar is en niet waar is van onze oordelen en veronderstellingen. Vertrouwen heeft daarmee ook te maken met geduld: we hoeven niet meteen alles te weten, we hoeven niet meteen alles te wikken en te wegen. We mogen onszelf wel meer ruimte geven.’ – tekst is geïnspireerd door teksten van Phillip Moffitt en Gil Fronsdal, www.toegepast-boeddhisme.nl

Grote twijfels benaderen

‘Grote twijfels kunnen het best direct worden benaderd’, zegt Fronsdal.  ‘Bijvoorbeeld door diepgewortelde overtuigingen te bevragen en uit te dagen of door aandacht schenken aan emoties die ermee gepaard gaan.’ Als ik kijk naar mijn twijfel over mijn relatie, en ik kijk een laag dieper dan gaat het eigenlijk over vertrouwen. Ik heb ergens onvoldoende vertrouwen in de liefde namelijk. Iets van vroeger. Een echtscheiding, ruzie, psychische problemen, vreemdgaan, doodgaan. Dat is wat ik ken van thuis. Een gelukkig relatie zit niet in mijn systeem. Dat besef alleen al schept ruimte om het vertrouwen in de liefde te laten groeien.

‘Love is strongest when we learn to trust in spite of the doubts.’ – Anonymous

Twijfel zien als iets positiefs

Je zou het tot slot ook kunnen omdraaien, en de twijfel kunnen zien als iets positiefs. ‘Als we onze bekende patronen kwijtraken, dan kun je je een beetje verloren voelen. Maar dat kan een hele waardevolle tijd zijn’, hoorde ik meditatielerares Laura Bridgman zeggen in een lezing over deze coronatijd. Ze vergeleek het met de overgang tussen de dag en de nacht. Onze mind heeft ook een overgangsperiode nodig om uit vaste patronen te komen. Een ruimte waarin we niet goed weten wat er gaat gebeuren of wat gaat komen. Een ruimte waarin we kunnen gaan twijfelen. Maar die ruimte heeft een bepaalde potentie in zich. Zoals de dageraad de potentie van een prachtige dag in zich heeft, heeft die ruimte vol twijfel de potentie van misschien wel iets heel moois in zich.

‘Je zou deze hinderlijke toestanden van de geest niet als ongelukkige gebeurtenissen moeten zien, maar liever als mogelijkheden om je mediatiebeoefening te versterken.’- Gil Fronsdal.

Even uit de twijfelbubbel

Terug naar 2016. De retraite destijds was voor mij een eye-opener en in zekere zin transformerend voor mijn twijfelende geest. Waar ik daarvoor regelmatig kon twijfelen over Karin en mij, was dat daarna nog maar sporadisch. Nu in quarantaine laait het twijfelvuur weer wat op. Enerzijds is het een utopie te denken dat ik nooit meer zal twijfelen, anderzijds geloof ik ook dat ik de twijfel kan transformeren of ermee om kan leren gaan. Dat begint met het herkennen en erkennen van die twijfel. Vervolgens zou je ermee kunnen werken op een van de wijzen die Gil Fronsdal voorstelt. Wat mij ook altijd helpt is om gewoon de dingen te blijven doen waar ik blij van word. Mediteren, zwemmen in de zee, vrienden zien (online), sporten, spelen met het gezin of de oefening beginning a new met Karin. Even uit de twijfelbubbel stappen, ook dat geeft vertrouwen als antistof tegen twijfel.

het is alsof er iemand praat
in het donker
met een luide stem
en een toon die me niet bevalt
brutaal, eigenwijs,
drammend
een stortvloed aan vragen
en kritiek

‘het gaat je niet lukken,
waar ben je nou mee bezig,
als je nou dat,
dan dat
kap ermee
het is allemaal nergens goed voor
geloof me nou,
dit wordt niks’

 Ik stop
zeg, ‘hallo’
voel de grond
de zon op mijn neus
luister naar de stem
het geluid verzacht
ik adem
en hoor de zee

het is alsof er iemand praat
in het licht
met een rustige stem
die me bevalt
nieuwsgierig, open
bemoedigend
een surfbare golf van stilte
en liefde

 

 

 

 

 

 ‘

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *