In de schaduw

‘Waar is m’n moeder?’, snikt mevrouw Stokke. ‘Ze komt toch wel straks?’ Haar ogen schieten van links naar rechts door de ruimte, als een paniekerig kind dat verdwaalt doolt door een drukke straat. Ik kijk haar aan en knipper bemoedigend met m’n ogen. ‘Het komt goed’, zeg ik zachtjes.

Dementeren
Afgelopen jaar werkte ik vrijwillig in een verzorgingshuis in de wijk Escamp in Den Haag Zuid. Iedere dinsdagochtend vermaakte ik samen met collega René een groep van gemiddeld acht á tien dames op leeftijd. Bakkie koffie met een koekje erbij, krantje doornemen en spelletjes doen; dat was ons vaste programma. De meeste mademoiselles waren, of beter gezegd, zijn nog goed bij de pinken, zelfs twee dames van bijna honderd jaar. Maar sommige vrouwen, zoals mevrouw Stokke, komen van de gesloten afdeling, omdat ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen en dementerende zijn. Ze zouden weg kunnen lopen, zonder terug te keren, omdat ze de weg kwijt zijn, soms letterlijk en soms figuurlijk..

Wat is dementie? Dementie is de naam voor een combinatie van symptomen (een syndroom), waarbij de hersenen informatie niet meer goed kunnen verwerken. Dementie is een verzamelnaam voor ruim vijftig ziektes. De meest voorkomende vormen van dementie zijn de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie, frontotemporale dementie (FTD) en Lewy body dementie. https://www.alzheimer-nederland.nl/dementie

Hersenschimmen
Mijn eerste kennismaking met dementie was via het boek Hersenschimmen. Een van de weinige boeken die ik uitlas voor mijn Havo-examen… In eerste instantie koos ik ‘t boekje vooral omdat ie lekker dun was, maar het verhaal over een dementerende man maakte veel indruk. Op een gegeven moment herkent de hoofdpersoon Maarten Klein z’n eigen weerspiegeling in de ruit niet meer. Hij verliest langzaam de greep op de werkelijkheid. Jaren later maakte ik van dichtbij mee hoe de oma van mijn ex-vriendin vervreemde van zichzelf. Ik schreef destijds het gedicht Zomerdag over haar. Het gedicht vertelt het verdriet en de verwarring van een dementerende vrouw. Verdriet en verwarring die ook de familie van dementerenden vaak bij de keel grijpen.

‘Each day I watch my mother walk. I hear her sigh, I hear her talk. She speaks of loved ones no longer here. I watch helpless, as she sheds a tear. Alzheimer’s is stealing my mother away. And she grows worse each passing day. She needs help with all her care, from getting dressed to brushing her hair. We cut her food to help her eat. This once tidy woman is no longer neat. She often seems to live in the past. Please dear God, how long will this last? As her memory goes, I can only stand by, frustrated and helpless, and yes…I’ll cry. Those who love her, she no longer knows. How long till her memory completely goes? Each day I watch my mother walk. I hear her sigh, I hear her talk. I watch daily as she slowly dies. I can’t help her, and yes…I’ll cry.’ – Jerry Ham

Achterkamer
‘Zet één woord vóór of achter het woord ‘achter’?, vraagt m’n collega René aan de dames. ‘Boswachter’ roept een van hen. ‘Achterkamer’, de volgende. Dan is mevrouw Stokke aan de beurt, ze lijkt in gedachten. Wat houdt haar bezig? Denkt ze aan haar moeder?  Aan vroeger? Of is er leegte in háár achterkamer? Ze kijkt op, snapt de vraag niet, en de tranen rollen over haar wangen. Ze is wel fysiek in de ruimte, maar haar geest zojuist niet, en precies die discrepantie lijkt ze zich te beseffen.

In de war
Een tijdje terug keek ik de film Still Alice, over een vrouw, gespeeld door Julliete Moore , die na haar vijftigste verjaardag in een keer merkt dat ze niet op bepaalde woorden kan komen. Ook raakt ze in de war op plaatsen waar ze is, terwijl ze er al vaak was. Ze blijkt op vroege leeftijd dementie te hebben. De film gaat over de onzekerheid en schaamte, en de langzame aftakeling van iemand wiens hersenen ziek zijn. Het besef dat je in de war bent, of nog zo helder van geest bent dat je het contrast opvalt tussen heldere momenten en geen heldere momenten. Zoals mevrouw Stokke zich ook af en toe bewust is van het feit dat haar hersenen haar in de steek laten.

“Those with dementia are still people and they still have stories and they still have character and they are all individuals and they are all unique. And they just need to be interacted with on a human level.” – Carey Mulligan

De Efteling
‘Wat was jullie favoriete uitje met de familie vroeger?’, vraag ik aan de vrouwen bij een nieuw vragenrondje. ‘Met kerst zaten we rond de kerstboom en trokken we allemaal een nummertje. Dan mocht je een cadeau met jouw nummertje uitkiezen’, zegt mevrouw Troosten. ‘Wij gingen iedere zomer twee maanden met de hele familie naar Italië’, vult mevrouw Bellio aan. ‘Dat was geweldig. We mochten zelfs een week eerder van school.’ Het is even stil. De dames zijn aan het speuren in hun verleden… Dan breekt de stilte. ‘De Efteling’, klinkt het vanaf de hoek van de tafel. Mevrouw Stokke glundert. Het antwoord is kort en bondig, maar voor even lijkt ze weer door het sprookjesbos van Anton Piek te wandelen.
‘Dank u’, zeg ik. ‘Mooi.’ Het is tien voor twaalf. De ochtend zit erop. Ik wens de dames een fijne lunch.‘ Jammer dat het we er voorbij is’, zegt mevrouw Stokke als de verpleegster haar komt halen. ‘Ik vond het zo gezellig.’

in de schaduw van het bestaan
vervaagt het gemoed van gister
is de toekomst als vandaag
met een ingesleten lach
en altijd de ondergaande zon op de loer
aan het eind van de dag

in de schaduw van het leven
laat de maan zich zelden zien
liggen de herinneringen
diep verborgen in het hart
als een juweel in een stoffig doosje
klaar voor een nieuwe start

in de schaduw van het dagelijkse zijn
is tijd wat over vroeger gaat
lijkt nu iets dat niet bestaat
is er berusting in hoe het is
ook al tocht het door een kier
en is er van alles mis

 *De namen in dit blog zijn fictief.

 

 

 

i

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *